و مفسران گفتند : مراد به ملائكه اين جا جبريل است - عليه السلام - براى آن كه زكريّا - عليه السلام - پيغامبرى مرسل بود و سر احبار بود و صاحب قربان بود [ 421 - پ ] و كليد عبادتخانه به دست او بودى ، و به دستورى او در آن جا رفتندى ، او در مسجد نماز مىكرد و مردم بر در منتظر بودند تا او در بگشايد . نگاه كرد برنايى را ديد با جامه سفيد ( 1 ) ، جبريل بود ندا كرد زكريّا را ، زكريّا بترسيد ، او گفت : * ( أَنَّ اللَّه يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى ) * ، فذلك قوله : * ( فَنادَتْه الْمَلائِكَةُ ) * ، و نظير او هم در اين سورت قوله تعالى : إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ ( 2 ) . و مراد جبريل است و اگر چه لفظ جمع است ، و مثله قوله تعالى في سورة النّحل : يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه ( 3 ) . . . ، و مراد به ملائكه جبريل است - عليه السلام - و به « روح » وحى . براى آن كه اجماع است كه هيچ فرشته پيغامبران [ را ] ( 4 ) وحى نياورد الَّا جبريل - عليه السلام . و در مصحف عبد اللَّه مسعود خود اين است . فناداه جبريل و هو قائم يصلَّي في المحراب و اين در عربيّت روا باشد ، يقال : ركب فلان السفن ، فلان در كشتيها نشست ، و او در يكى ( 5 ) كشتى نشسته باشد ، و قوله تعالى : قالَ لَهُمُ النَّاسُ ( 6 ) . . . ، يعنى نعيم بن مسعود . إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ ( 7 ) . . . ، يعنى ابا سفيان ، و مانند اين بسيار است . و مفضّل گفت : چون گوينده بزرگى باشد ، شايد كه از او به جمعى خبر دهند چون جبريل - عليه السلام - رئيس فرشتگان است شايد كه از او به جمعى خبر دهند . * ( وَهُوَ قائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرابِ ) * ، « واو » حال راست ، اى في المسجد ، نظيره قوله : فَخَرَجَ عَلى قَوْمِه مِنَ الْمِحْرابِ ( 8 ) ، اى من المسجد ، و نظيره قوله : إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ ( 9 ) . اى المسجد . و « المحراب » ، مفعال من الحرب . مفعال آلت باشد ، كالمفتاح و المقلاد ، براى مبالغت مسجد و جاى نماز را محراب خواند كه آن جا و ( 10 )

--> ( 1 ) . وز : سپيد . ( 2 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 45 . ( 3 ) . سوره نحل ( 16 ) آيه 2 . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از وز افزوده شد ، ديگر نسخه بدلها : به پيغامبران . ( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : يك . ( 7 - 6 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 173 . ( 8 ) . سوره مريم ( 19 ) آيه 11 . ( 9 ) . سوره ص ( 38 ) آيه 21 . ( 10 ) . آج ، لب ، فق ، مب : آن جايگاه .